ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )

665

تاريخ ذو القرنين ( فارسى )

وليعهد فطانت آيت ، فتحعلى خان رشتى را به جهت عرض فقرات معلومه روانهء دربار آسمان مدار نمود و مشار اليه در اوايل شهر جمادى الاول به دار الخلافه وارد گشت و بعد از اطلاع مراتب ، شعلهء غضب قيامت لهب شهريارى از كرهء اثير درگذشت . به نوّاب نايب السلطنة العليه حكم محكم صادر شد كه درياى طمع روسيه از بحر همّت خاقان كان مظاهر افزون است و قبول تكاليف شاقّهء ايشان از حوصلهء انديشه بيرون ؛ اينك شيران بيشهء هيجا را قلاده از گردن برداشته‌ايم و دريا دريا لشكر را به عزيمت آن كشور و استرداد ولايات از تصرّف روسيه بداختر گماشته‌ايم . ربع اين تنخواه تكليفى را به مصارف سپاه ظفرپناه خرج آريم و همّت خسروانه را به دفع خصمان كينه‌خواه برگماريم . نوّاب شاهزادگان حسن على ميرزا و محمد تقى ميرزا و غلامحسين خان سپهدار با قشون‌هاى آراسته به مملكت آذربايجان مأمور شدند و در اواسط شهر رجب المرجب در دار السلطنهء قزوين جمع آمدند . اطراف كوه و دشت از هجوم آن سپاه ، چون صفحهء سپهر از خيل نجوم مالامال گشت و صيت شورش و غوغاى مجاهدين اسلام از فلك دوّار برگذشت . پسقاويچ سردار روسيه از كيفيت اجتماع ايرانيان آگاه گشت و از آن سخت‌گيرىها قايد ندامت را همراه آمد . اختيار قرار كار را به اولياى دولت قاهره تسليم كرد و دالخسكى نام معتمد خويش را به جهت اظهار ارادت و انجام كار موافقت به دربار همايون گسيل آورد . نوّاب نايب السلطنه نيز جناب ميرزا ابو القاسم قايم مقام را به جهت اطفاء نايرهء غضب شهريارى فرستاد و مشار اليه بعد از ورود به زلال عرايض ضراعت آمود ، شعلهء قهر قهرمانى را تسكين داد . بعد از گفتگوى بسيار ، وجه مصالحه به ده كرور قرار يافت كه هشت كرور را از خزانهء عامره نقد تسليم سازند و در باب دو كرور ديگر ، امناى دولت روسيه به مهلت و مدارا پردازند . حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى وزير امور دول خارجه به سبب قرار كار دوستى و بستن عهدنامه روانهء دهخوارقان شد و افراط خنكى دالخسكى روس از تحرير نوشته‌جات نامأنوس مايهء سردى هنگامه آمد . تبيين اين مقال آن‌كه ، درين سفر كه نوّاب شجاع السلطنه حسن على ميرزا برحسب امر اعلى با جمعيّت خراسانى به دار الخلافهء جاويد مبانى آمد ، عامّه مردم به جهات چند او را دوستدار شدند و لاعن‌شعورانه دربارهء او تفأّلات بىشمار مىزدند كه يكى از جملهء